Risk Factory Zuid-Limburg

Ter bespreking in het algemeen bestuur op 5 december 2025

Namens VRZL: Danielle Arends, Nick Boersma en Simone Gijsen.

Inhoud:
1. Aanleiding 
2. Risk Factory
3. Bestuurlijke kaders
4. Zelfstandige Risk Factory Zuid-Limburg in nauwe samenwerking met Limburg-Noord 
5. “Samen Veilig”: meerjarenbeleidsplan VRZL 2024-2027 
6. Kritische succesfactoren
7. Partners van de Risk Factory Zuid-Limburg
7.1 Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL)
7.2 Provinciale partners
7.3 Regionale partners
7.4 Doelgroepen
7.5 Private partners
8. Risk Factory Zuid-Limburg
8.1 Inhoudelijk concept
8.2 Doelgroepen
8.3 Scenario’s
8.4 Werving vrijwilligers
8.5 Plan voor uitrol
9. Maatschappelijk rendement Risk Factory
10. Huisvesting
11. Financiën
12. Risicoparagraaf
 

1. Aanleiding
 

In Limburg willen we graag een veilige, gezonde en weerbare samenleving. Een samenleving waarin we van jongs af aan attent zijn op de gevaren om ons heen en leren hoe we ons hiertegen kunnen wapenen. Niet alleen fysieke gevaren zoals in het verkeer of het ontstaan van brand, maar ook gevaren die op het eerste gezicht niet zo voor de hand liggen, zoals groepsdruk, cybercrime en ondermijning.
Hoe kunnen we beter leren met gevaren en risico’s om te gaan dan door ze zelf te ervaren? Het beleven van (on)veilige of (on)gezonde situaties heeft namelijk meer impact dan (enkel) het aanhoren van een verhaal hierover. En op welke manier doen we dit zo efficiënt mogelijk, zodat we zoveel mogelijk mensen bereiken met effectieve preventie op het brede terrein van veiligheid, gezondheid en weerbaarheid? Steeds meer Veiligheidsregio’s kiezen met hun partners voor het concept Risk Factory, omdat preventie in een Risk Factory efficiënter vormgegeven kan worden en door de bundeling meer impact heeft op de doelgroepen. Het hoge bereik van bestaande Risk Factories onder de verschillende doelgroepen toont aan dat deze vorm van preventie ontvangen sterk aansluit bij de behoefte.

2. Risk Factory

In de Veiligheidsregio’s Twente, Midden- en West-Brabant en Limburg-Noord zijn de afgelopen jaren Risk Factories opgericht. In verschillende Veiligheidsregio’s loopt op dit moment een bestuurlijke verkenning. De kern van het concept Risk Factory is een integrale aanpak met meerdere thema’s op het gebied van gezondheid en veiligheid, waarbij beleving centraal staat en dat wetenschappelijk onderbouwd is. Met realistische en interactieve scenario’s ervaren doelgroepen (on)gezondheid en (on)veiligheid én leren ze hoe te handelen. Levensechte ervaringen veranderen de kijk op risico’s. En dat geeft zelfvertrouwen om – als het er echt op aankomt – de juiste beslissingen te nemen. Doelgroepen binnen de bestaande Risk Factories zijn basisschoolleerlingen uit groep 8, maar steeds meer ook senioren en scholieren uit het voortgezet onderwijs. De integrale aanpak van de Risk Factory heeft in de genoemde Veiligheidsregio’s geleid tot het efficiënter en met meer effect bereiken van de verschillende doelgroepen dan voorheen vanuit de afzonderlijke preventieprogramma’s. Ook kan meer behoeftegericht een verdieping worden georganiseerd na een bezoek aan de Risk Factory.

De Risk Factory Limburg-Noord (RFLN) is op dit moment de enige in onze provincie en is een groot succes. Zo’n groot succes zelfs dat de Risk Factory vaak helemaal volgepland zit. Groepen buiten de regio Limburg-Noord kunnen daardoor niet terecht op deze waardevolle faciliteit.
Het haalbaarheidsonderzoek voor de Risk Factory Zuid is opgesteld voor de realisatie van aanbod voor basisschoolleerlingen van groep 8 (met inbegrip van gecombineerde groepen 7/8) met de mogelijkheid voor uitbreiding op korte termijn naar senioren en leerlingen van het voortgezet onderwijs. Op basis van de succesvolle ervaringen voor deze doelgroepen, kan het concept in de toekomst worden uitgebreid naar andere doelgroepen.
Missie: Door realistisch beleven bijdragen aan het aantoonbaar vergroten van een gezondere en veiligere regio voor verschillende doelgroepen.
Visie: Vanuit een integraal concept gericht op gezondheid en veiligheid krijgen inwoners van Zuid-Limburg via nagebootste praktijksituaties en levensechte ervaringen een concreet handelingsperspectief om gezonder en veiliger te leven.
 

3. Bestuurlijke kaders

In het Algemeen Bestuur van de Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL) van 6 december 2024 is aangegeven dat het wenselijk is om de haalbaarheid van de realisatie van een Risk Factory in Zuid-Limburg te onderzoeken. Burgemeester Prevoo van Valkenburg aan de Geul is samen met Gouverneur Roemer portefeuillehouder ‘Weerbare Samenleving’. Vanuit die hoedanigheid is burgemeester Prevoo namens de VRZL de trekkend portefeuillehouder in dit proces. Op 4 juli is ook burgemeester Scheepers van Simpelveld aan de bestuurlijke stuurgroep toegevoegd. De Provincie Limburg heeft aan de gemeente Valkenburg aan de Geul een ontwikkelbudget van € 200.000 beschikbaar gesteld, ter voorbereiding van de Risk Factory Zuid-Limburg. Op basis van voorliggend haalbaarheidsonderzoek zal het Algemeen Bestuur op 5 december 2025 een besluit nemen over de realisatie van een Risk Factory voor Zuid-Limburg.
 

Het afgelopen jaar is het haalbaarheidsonderzoek zowel op 4 juli als op 3 oktober besproken in het AB. Bij die besprekingen is duidelijk geworden dat er inhoudelijk veel draagvlak is voor de Risk Factory en dat de gemeenten bereid zijn ook een financiële bijdrage te leveren.
Naast de brede aandacht voor preventie op het gebied van veiligheid, gezondheid en weerbaarheid, zijn efficiency, weerbare samenleving, voorkomen ondermijning en waterveiligheid bestuurlijke aandachtspunten die extra aandacht behoeven bij de realisatie van een Risk Factory in Zuid-Limburg. De insteek van de Risk Factory is dat alle bezoekers op tal van thema’s weerbaarder naar huis gaan.
Vooraf zijn bestuurlijke kaders voor de ontwikkeling van deze businesscase meegegeven:
• De Risk Factory Zuid-Limburg (RFZL) zal onder verantwoordelijkheid van de VRZL en bestuurlijke verantwoordelijkheid van de 16 gemeenten gerealiseerd worden.
• We ontwikkelen de RFZL in nauwe samenwerking met de RFLN. Er is sprake van grotendeels gezamenlijke partners. Een gezamenlijke scenario-ontwikkeling is efficiënt, effectief en kostenbesparend.
• Een haalbare businesscase heeft een sluitende begroting voor 5 jaar. Dit betekent dat er géén ophoging van gemeentelijke bijdragen aan de GR nodig is. Binnen de VRZL wordt wel gekeken naar het anders inzetten van bestaande budgetten en menskracht, zowel binnen de eigen organisatie als ook in de deelnemende gemeenten.
• We sluiten aan bij de beleidsambities van de VRZL (Samen Veilig: meerjarenbeleidsplan 2024-2027).
• We sluiten aan bij bestaande preventieprogramma’s van de betrokken partners, gemeenten en het onderwijs.
• We gaan uit van gecommitteerd partnerschap van landelijke, provinciale en regionale partijen. We hebben extra aandacht voor het betrekken van regionale partners die Zuid-Limburg als werkgebied hebben (denk aan GGD Zuid-Limburg, Mondriaan, MUMC+). Binnen de RFZL is extra aandacht voor de euregionale context van de regio.
• De inhoudelijke kwaliteit van de scenario’s wordt geborgd, doordat ze samen met inhoudelijke-, didactische- en gedragsexperts worden ontwikkeld.
 

4. Zelfstandige Risk Factory Zuid-Limburg in nauwe samenwerking met Limburg-Noord
 

Uitgangspunt is het realiseren van een Risk Factory onder verantwoordelijkheid van de VRZL. Voordeel van een zelfstandige Risk Factory Zuid is dat de bestuurlijke lijnen en verantwoordelijkheden helder zijn en de aansturing volledig plaatsvindt vanuit de VRZL. Voor het opstellen van het haalbaarheidsonderzoek hebben we gebruik gemaakt van de kennis en ervaring van de RFLN. De programmamanager van de RFLN maakt deel uit van het team dat dit rapport heeft opgesteld. Tijdens de ontwikkeling van dit stuk, hebben we al de basis gelegd voor het continueren van synergievoordelen in de realisatie en operationele fase van de Risk Factory in Zuid-Limburg.
 

Het uitvoeren van het haalbaarheidsonderzoek samen met de programmamanager van de RFLN bracht verschillende voordelen. We konden aansluiten bij de eerder opgebouwde contacten met de bestaande provinciale partners. Deze partners kennen het concept en onderstrepen het belang van een Risk Factory voor Zuid-Limburg. Daarnaast konden we gebruik maken van de financiële businesscase van Limburg-Noord, waar al een aantal jaren ervaring is. Deze is doorontwikkeld op basis van de specifieke context van Zuid-Limburg en de financiële parameters van de VRZL. Bovendien is het mogelijk om alle bestaande scenario’s van de Risk Factory Noord een op een over te nemen. Om te voorkomen dat de deelnemende partners een dubbele inzet in menskracht moeten plegen of dat er een te grote financiële bijdrage van hen gevraagd wordt, is zoveel mogelijk uitgegaan van één organisatie op inhoud na goedkeuring van deze businesscase.
 

5. “Samen Veilig”: meerjarenbeleidsplan VRZL 2024-2027
 

Leven is risico's nemen. Elke dag weer beïnvloeden onze keuzes onze eigen veiligheid en die van anderen, zowel in positieve als in negatieve zin. De zorg voor een veilige samenleving kan de overheid niet alleen dragen. Elke burger moet hier naar beste vermogen aan bijdragen. Of het nu gaat om het voorkomen van onveilige situaties of handelen in geval van een daadwerkelijk incident. Er is een verschuiving zichtbaar van fysieke veiligheid naar risico’s in relatie tot bedreiging van de maatschappelijke continuïteit (langdurig en met relatief grote impact). Het is de taak van de overheid en andere veiligheidspartners om risico's en hoe dan te handelen zo goed mogelijk kenbaar te maken aan de maatschappij. Voorlichting is een van de taken van de VRZL.
 

Risicobeheersing is gericht op het voorkomen van incidenten, minder slachtoffers en minder materiële schade. Het gaat onder meer over brandveiligheid, omgevingsveiligheid en brandveilig leven.
Vanuit Crisisbeheersing en Rampenbestrijding ligt er duidelijk een link met de Risk Factory op het gebied van een weerbare samenleving en risico- en crisiscommunicatie. Ook de werkzaamheden van de GHOR maken hier onderdeel vanuit.
De VRZL wil met de beschikbare capaciteit een zo hoog mogelijke veiligheids- en gezondheidswinst behalen door aandacht te besteden aan de belangrijkste risico's. Door met diverse maatschappelijke partners samen vorm te geven aan de invulling van preventieprogramma’s, kan het effect versterkt worden.
 

6. Kritische succesfactoren
 

Voor een haalbare realisatie van de Risk Factory Zuid-Limburg zijn de volgende kritische succesfactoren relevant:
• Er zijn partners die bereid zijn om naast een structurele bijdrage ook middelen beschikbaar te stellen voor de eenmalige investeringskosten en ontwikkelingskosten van de RFZL.
• Er is een geschikt gebouw beschikbaar voor de lange termijn, zodat de benodigde investeringen rendabel zijn. Dit gebouw heeft ruimte voor de uitbreiding van doelgroepen op (middellange) termijn.
• Een gezonde exploitatie is haalbaar voor een periode van 5 jaar, omdat we een betrouwbare partner willen zijn voor de partners waar we de Risk Factory mee vormgeven en voor de onderwijspartners.
• Alle partners zijn bereid zich in te spannen voor het vinden van voldoende kwalitatief en adequaat opgeleide vrijwilligers die het Risk Factory concept kunnen uitdragen.
• De relevante organisaties in Zuid-Limburg committeren zich voor tenminste vijf jaar aan de RFZL.
• De provinciale partners van de RFLN committeren zich voor tenminste vijf jaar aan de RFZL.
• Er wordt, in samenwerking met RFLN, blijvend geïnvesteerd in de (door)ontwikkeling van het concept en specifiek de aangeboden scenario's, dit is de enige manier om relevant te blijven voor de doelgroepen. Hierbij worden de wetenschappelijke onderzoeken naar het concept als uitgangspunt gehanteerd.

7. Partners van de Risk Factory Zuid-Limburg
 

Zoals bij de bestuurlijke kaders is aangegeven, hebben we voor de ontwikkeling van deze businesscase aansluiting gezocht bij de RFLN. We zijn met dezelfde partners in gesprek gegaan, aangevuld met relevante partners die alleen in Zuid-Limburg werkzaam zijn. De partners met wie we de RFZL in ieder geval willen vormgeven zijn:
 

Provinciale partners
• Provincie Limburg (diverse clusters, waaronder ROVL)
• Programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL)
• RIEC Limburg
• Waterschap Limburg
• Politie-eenheid Limburg
• Ambulancezorg Limburg
• Burgernet
 

Regionale partners
• Veiligheidsregio Zuid-Limburg
• GGD Zuid-Limburg
• Mondriaan
• MUMC+
 

Daarnaast voeren we gesprekken met:
• MCC Omnes
• Chemelot
 

Doelgroepen
• Schoolbesturen primair onderwijs
• KBO Limburg
• Schoolbesturen voortgezet onderwijs
 

Private partners
• Rabobank
• Tribe Security
 

Met bovenstaande partners zijn positieve gesprekken gevoerd over de inhoudelijk samenwerking en een financieel commitment. Iedere partner levert een bijdrage vanuit eigen kennis, kunde en kaders. Om het partnerschap van deze organisaties te concretiseren, is met iedere betrokken partner een samenwerkingsovereenkomst afgesloten.
 

Daarnaast zijn er tal van landelijke organisaties die hun naam verbonden hebben aan het concept Risk Factory, wat bijdraagt aan de uitstraling van alle Risk Factories. Het betreft onder andere UNICEF, Wijzer in Geldzaken, NCJ, NCTV, CCV, HackShield en het Huidfonds. Er worden landelijk bovendien gesprekken gevoerd over financiële ondersteuning vanuit verschillende ministeries, maar deze gesprekken hebben op het moment van besluitvorming nog niet tot concrete financiële bijdragen voor de Risk Factory in Zuid-Limburg geleid.
 

7.1 Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL)
 

De realisatie van een Risk Factory zal onder verantwoordelijkheid van de VRZL en bestuurlijke verantwoordelijkheid van de 16 gemeenten gerealiseerd worden. De VRZL speelt een belangrijke rol in het weerbaar maken van de inwoners op het gebied van waterveiligheid, brandveiligheid, ondermijning en militaire dreiging. Binnen de organisatie wordt vanuit verschillende invalshoeken meegedacht over en gewerkt aan de invulling van de Risk Factory. Vanuit Risicobeheersing, specifiek Brandveilig Leven, GHOR, en Crisisbeheersing dragen medewerkers op basis van hun expertise bij aan dit project.

Risicobeheersing: Brandveilig Leven
 

Brandveilig Leven zet zich in om de brandveiligheid bij inwoners te verhogen. De Risk Factory past binnen de ontwikkelingen die zijn ingezet op het gebied van preventie. Al langer is het beleid om niet in te zetten op een eenzijdig aanbod vanuit de brandweer, waarbij middels een presentatie kennis wordt overgebracht op de doelgroepen. Maar juist door op een interactieve en belevenisvolle manier in contact te komen met de doelgroepen en ze op deze wijze handelingsperspectief te bieden om daadwerkelijk te komen tot gedragsverandering. De Risk Factory is daarbij een waardevolle en relevante aanvulling op de huidige brandpreventieve projecten. De lopende en reeds bestuurlijk geaccordeerde projecten op het gebied van preventie worden gecontinueerd. Tegelijkertijd is de Risk Factory wel een mogelijke vervanging voor de evaluatielessen op basisscholen (groep 8) die op dit moment jaarlijks worden aangeboden.
 

Crisisbeheersing & Rampenbestrijding
 

In algemene zin zien we een verschuiving van de klassieke risico’s die direct raken aan fysieke veiligheid (flitsrampen) naar risico’s in relatie tot bedreiging van de maatschappelijke continuïteit (langdurig en met relatief grote impact). Een verstoring van de continuïteit van vitale infrastructuren kan eveneens leiden tot fysieke veiligheidsrisico’s, maar hierin spelen nadrukkelijk ook risico’s in de sociaal-maatschappelijke context een rol. Risico’s en risicobeleving worden bovendien steeds dynamischer van aard. De focus komt steeds meer te liggen op een weerbare samenleving.

De Risk Factory is de plek van de beleving. In de voorbereiding op eventuele prioritaire risico’s uit het regionaal risicoprofiel kan de Risk Factory een prominente rol spelen. Inwoners en andere belanghebbenden krijgen tools aangereikt in de vorm van handelingsperspectieven. Hiermee stimuleer je de zelfredzaamheid van de inwoner.
 

GHOR
 

De GHOR opereert op het snijvlak tussen gezondheidszorg (ministeriële keten van VWS), veiligheid (ministeriële keten van JenV) en het openbaar bestuur. De GHOR coördineert geneeskundige hulp bij ongevallen, crises en rampen. Als verbindende schakel stuurt de GHOR haar netwerk van partners in de gezondheidsketen op dit soort momenten aan. Ook bereidt zij hen hier actief op voor. Daarnaast adviseert de GHOR, overheden bij het voorkomen van (grootschalige) incidenten.
De Risk Factory wordt als een waardevolle aanvulling gezien binnen de keten. Burgers worden bewust gemaakt van dreigingen en krijgen concrete handvatten aangereikt wat te doen tijdens een incident, ramp of crisis. Vanuit het GHOR-netwerk kunnen diverse initiatieven, ideeën en actualiteiten ingebracht worden, waardoor er een wisselwerking tussen de Risk Factory en de keten ontstaat.
De Veiligheidsregio heeft toegezegd dat het een financiële en inhoudelijke bijdrage levert.
 

7.2 Provinciale partners
 

Provincie Limburg
De Provincie Limburg is vanuit verschillende hoedanigheden vroegtijdig betrokken bij de ontwikkeling van een RFZL. De provincie heeft een actieve bijdrage geleverd in de totstandkoming van deze businesscase door ontwikkelbudget beschikbaar te stellen. Ze heeft aangegeven enthousiast te zijn over de RFLN en graag te zien dat er in Zuid-Limburg eveneens een Risk Factory komt. Op die manier is in de hele provincie voor alle basisschoolleerlingen en in de (nabije) toekomst ook voor andere doelgroepen een sterk preventief belevingsprogramma beschikbaar.
De Provincie Limburg heeft, naast een inhoudelijke bijdrage, uitgesproken ook co financier te willen zijn voor de realisatie van de RFZL. Vanuit diverse clusters is aangegeven dat de Risk Factory bijdraagt aan hun inhoudelijke beleidsdoelen, het gaat hierbij om:
• Mobiliteit/ ROVL: verkeersveiligheid, specifiek de dode hoek, mobiele telefoons in het verkeer en de elektrische fiets
• Energietransitie (wonen/leefomgeving): gebouwde omgeving, stroomuitval en alternatieve energie
• Natuur en water: natuurbrandpreventie en natuurinclusiviteit
• Jeugdparticipatie: kinderrechten en betrekken van jongeren
• Sociale agenda/armoedebestrijding: stellen van financiële doelen en bestaanszekerheid
 

Programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL)
In het programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg (WRL) werken de Provincie Limburg, het Waterschap Limburg, de Limburgse gemeenten en het Rijk samen om Limburg beter te beschermen tegen wateroverlast. De Risk Factory draagt concreet bij aan de doelstellingen van pijler 3 van WRL op het gebied van risicobewustzijn en voorbereiding. Daarbij is uitbreiding naar Zuid-Limburg voor WRL een logische en belangrijke stap gezien de ervaring met wateroverlast in deze regio en de noodzaak om risicobewust gedrag al op jonge leeftijd te bevorderen. Door het versterken van het bewustzijn en het meegeven van praktische handelingsperspectieven sluit de Risk Factory goed aan bij de ambitie van WRL om samen waterweerbaar te worden.
 

RIEC
Het Regionale Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) richt zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Het RIEC verbindt informatie, expertise en krachten van de verschillende overheidsinstanties en stimuleert en ondersteunt de publiek-private samenwerking bij de aanpak van ondermijning. RIEC Limburg heeft toegezegd een financiële en inhoudelijke bijdrage te leveren.
 

Waterschap Limburg
Waterschap Limburg zorgt in de provincie Limburg voor veilige dijken, droge voeten, schoon water en voldoende water. Het Waterschap investeert ook in educatie van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs. Daarom werken ze graag mee aan het ontwikkelen van scenario’s voor de Risk Factory rondom het thema waterveiligheid. Waterschap Limburg heeft toegezegd dat het een financiële en inhoudelijke bijdrage levert.
 

Politie-eenheid Limburg
De politie-eenheid Limburg is per definitie een repressieve organisatie die groot belang heeft bij het investeren in preventieve initiatieven als de Risk Factory. Voorlichting op scholen behoort niet tot haar kerntaken. De politie-eenheid Limburg heeft toegezegd dat het een financiële en inhoudelijke bijdrage wil leveren.
 

Ambulancezorg Limburg
Ambulancezorg Limburg is ook een repressieve organisatie die belang heeft bij het investeren in preventieve initiatieven als de Risk Factory. Ambulancezorg Limburg heeft toegezegd dat het een materialistische en inhoudelijke bijdrage levert.
 

Burgernet
Burgernet is een waarschuwingssysteem waarbinnen burgers en politie samenwerken. Het wordt ingezet bij onder andere diefstal of inbraak, doorrijden na een aanrijding, beroving, en vermiste personen. Als de politie een zoekactie begint, dan krijgen alle deelnemers van Burgernet een oproep via de Burgernetapp. In de oproep staat waarnaar de politie op zoek is. Hoe meer mensen deelnemen aan Burgernet, hoe sneller de politie informatie ontvangt die belangrijk is voor de zoekactie. Daarom vindt Burgernet het belangrijk dat zoveel mogelijk inwoners van Nederland Burgernet kennen en deelnemen. Burgernet heeft toegezegd dat het een financiële en inhoudelijke bijdrage levert.
 

7.3 Regionale partners

GGD Zuid-Limburg
De GGD Zuid-Limburg zet zich in voor het beschermen, bewaken en bevorderen van de gezondheid en veiligheid van de inwoners van Zuid-Limburg. Ze maken zich sterk voor gelijke kansen op gezondheid. De doelstelling van de Risk Factory sluit aan bij het doel van de GGD. In de Risk Factory kunnen inwoners kennis maken met verschillende scenario’s gericht op gezondheid en veiligheid. De GGD vindt het van belang dat er daarna ook verdieping plaatsvindt. Dat betekent dat er aandacht moet zijn voor doorgaande leerlijnen die gericht zijn op structurele gedragsverandering.
 

De ervaringen met de RFLN laten zien dat het ervarings- en belevingsleren rondom veilig leven en positieve gezondheid een kans biedt voor de GGD Zuid-Limburg om enkele van hun huidige activiteiten op het gebied van collectieve preventie en algemene gezondheidsbevordering te incorporeren in de Risk Factory. De GGD Zuid-Limburg heeft haar inhoudelijke steun aan de Risk Factory Zuid-Limburg toegezegd en levert ook een financiële bijdrage.
 

Mondriaan
Mondriaan biedt geestelijke gezondheidszorg, preventie, verslavingszorg en forensische psychiatrie. Ze richten zich daarbij op kinderen, volwassenen en ouderen. Samen met een breed netwerk, werken ze aan een mentaal gezondere samenleving. Naast behandeling en begeleiding, richt Mondriaan zich sterk op preventie en ondersteuning. De GGZ-preventie richt zich op mentale gezondheid, positieve gezondheid, groepsdruk en verslavingspreventie. De Risk Factory heeft voor Mondriaan meerwaarde, vanwege de inhoudelijke overeenkomsten en omdat het te verwachten bereik groot is. De beleving van de scenario’s in de Risk Factory zijn een sterke start van preventieprogramma’s die vervolgens als verdieping op scholen aangeboden kunnen worden. Met name het feit dat de Risk Factory een wetenschappelijk bewezen interventie is, maakt het voor Mondriaan logisch dat ze als partner willen meewerken aan de realisatie. Zij hebben toegezegd zowel inhoudelijk als financieel bij te dragen aan de Risk Factory.
 

MUMC+
Het MUMC+ is het academisch ziekenhuis van Zuid-Limburg. Zij hebben een financiële bijdrage toegezegd en zien in de Risk Factory een interessante locatie waar zij onderzoeksopdrachten kunnen uitvoeren.
 

7.4 Doelgroepen
 

Schoolbesturen primair onderwijs
Naast de gesprekken met bovengenoemde partners, zijn we ook het gesprek aangegaan met de vijf grote schoolbesturen van Zuid-Limburg: Kom Leren, Innovo, Movare, Kindante en Mosalira. Zij hebben enthousiast gereageerd op het concept en de mogelijke realisatie in Zuid-Limburg. De eerste scholen zijn, bij wijze van pilot, inmiddels al op bezoek geweest in Limburg-Noord. Na positieve besluitvorming en daadwerkelijk realisatie worden concrete afspraken gemaakt, waarbij de samenwerkingsovereenkomsten in Limburg-Noord als blauwdruk gebruikt worden. De Risk Factory Limburg Noord heeft op dit moment een jaarlijks bereik van ruim 90% van alle groep 8 leerlingen.
 

KBO Limburg
KBO Limburg Is een vrijwilligersorganisatie. Bijna 3000 vrijwilligers zijn vrijwel dagelijks actief met het organiseren van activiteiten en het opkomen voor de belangen van senioren op lokaal en regionaal niveau. De missie van KBO Limburg is senioren faciliteren in prettig en comfortabel ouder worden zodat zij aangesloten en in verbinding met de samenleving blijven om de kwaliteit van leven zo hoog mogelijk te houden. KBO Limburg is een cruciale partner, met name voor de doelgroep senioren. KBO Limburg heeft toegezegd inhoudelijk partner te worden en indien nodig incidenteel een (beperkte) financiële bijdrage te leveren.
 

Limburgs Voortgezet Onderwijs (LVO)
We hebben ervoor gekozen op dit moment nog geen gesprekken te starten met LVO, omdat we de focus hebben op het eerst realiseren en draaiende krijgen van een Risk Factory voor de doelgroepen primair onderwijs en ouderen. We gaan ervan uit dat we na drie jaar kunnen uitbreiden naar het voortgezet onderwijs, gebruik makend van de ervaring die de RFLN nu opdoet met deze doelgroep.
 

Er zullen te zijner tijd geen aanvullende investeringen nodig zijn om deze doelgroep te bedienen. Mogelijk is wel uitbreiding van (vrijwillig) personeel aan de orde tegen die tijd.
 

7.5 Private partners
 

Rabobank
De Rabobank is partner van de RFLN en vindt het belangrijk dat er ook in Zuid-Limburg een Risk Factory komt. Om die reden heeft de Rabobank uitgesproken een financiële bijdrage te willen leveren aan de realisatie van de RFZL.
 

Tribe Security
Tribe Security is een particulier beveiligingsbedrijf dat actief is in onder meer Zuid-Limburg. Zij onderkennen de meerwaarde van de Risk Factory en zijn bereid om voor vijf jaar een donatie te doen.
 

8. Risk Factory Zuid-Limburg
 

8.1 Inhoudelijk concept
 

De Risk Factory is gebaseerd op een bewezen effectief inhoudelijk concept. Het is een interactief belevingscentrum waar mensen op een realistische en veilige manier leren omgaan met risico's en gevaarlijke situaties in het dagelijks leven. Het doel is om concreet handelingsperspectief te geven over hoe om te gaan met deze risico's. Doordat alle partners samen op één locatie scenario’s vormgeven die gericht zijn op verschillende doelgroepen, is de impact groot.
Belangrijke kenmerken van een Risk Factory zijn:
• Het is gebaseerd op leren door beleven. Door ervaring en interactie leren deelnemers op een impactvolle manier hoe ze risico’s kunnen herkennen en vermijden, en hoe ze moeten handelen in gevaarlijke situaties in het dagelijks leven.
• Efficiënter vormgeven en aanbieden van preventie richting verschillende doelgroepen.
• Het is een integrale samenwerking tussen verschillende partners in de domeinen gezondheid en veiligheid.
• De te ontwikkelen scenario’s zijn doelgroepgericht en sluiten zoveel mogelijk aan bij hun belevingswereld.
• Het faciliteren van vervoer van en naar de Risk Factory. Dit is voor de doelgroepen enorm drempelverlagend.
• Door ervaring en interactie leren deelnemers aantoonbaar en op een impactvolle manier hoe ze risico’s kunnen herkennen en vermijden, en hoe ze moeten handelen in gevaarlijke situaties in het dagelijks leven.
 

8.2 Doelgroepen
 

Zoals we hierboven al kort omschreven hebben, zullen we zodra de locatie voor de Risk Factory Zuid-Limburg opent direct starten met basisschoolleerlingen uit groep 8. De reden dat we voor deze doelgroep kiezen is dat de betrokken partners aangeven dat deze leeftijdsgroep zich in een cruciale overgangsfase bevindt waarin ze steeds meer zelfstandigheid krijgen en zich voorbereiden op de middelbare school. Dit brengt nieuwe verantwoordelijkheden en risico’s op het gebied van gezondheid en veiligheid met zich mee. Tegelijkertijd zijn ze op een leeftijd, waarop ze in staat zijn de concrete handelingsperspectieven die ze opdoen in de Risk Factory te vertalen naar situaties in hun dagelijks leven.
 

Naast de doelgroep leerlingen wordt de groep ‘senioren’ door veel betrokken partners als een relevante doelgroep gezien, omdat zij te maken krijgen met specifieke risico’s die hun gezondheid, veiligheid en zelfstandigheid kunnen beïnvloeden. Bij veel onderwerpen behoren zij tot de risicogroep met relatief veel (fatale) slachtoffers. Door hen bewust te maken van deze gevaren en praktische vaardigheden aan te leren, kunnen veel risico’s op het gebied van veiligheid en gezondheid worden voorkomen. Concreet handelingsperspectief helpt hen om langer gezond en veilig thuis te kunnen wonen. Daarom wordt wanneer de scenario’s voor de basisschoolleerlingen zijn ingericht, meteen werk gemaakt van het inregelen van de scenario’s voor senioren.
 

Aanvullend noemen betrokken partners ook andere potentiële kwetsbare doelgroepen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan middelbare scholieren, mensen met een licht verstandelijke beperking, statushouders en arbeidsmigranten. Dit zijn bij uitstek doelgroepen waar ‘beleven’ een (aanvullende) effectieve manier is om voorlichting te geven om te komen tot duurzame gedragsverandering. In Noord-Limburg is de Risk Factory al gestart met scenario’s voor middelbare scholieren. We gaan ervan uit dat we deze doelgroep in Zuid kunnen toevoegen binnen de periode van vijf jaar waar deze businesscase over gaat (opstart na drie jaar).
 

8.3 Scenario’s
 

Bij de keuze voor de scenario’s voor de Risk Factory Zuid-Limburg wordt uitgegaan van de ervaringen en bestaande scenario’s in Limburg-Noord. Met de samenwerkende partners wordt gekeken wat voor Zuid-Limburg relevant is en welk aanbod aanvullend ontwikkeld zou moeten worden. Hierbij wordt niet (alleen) uitgegaan van problemen/risico’s, maar van een positieve preventieve benadering. Er wordt in Zuid-Limburg naar gestreefd om alle kinderen veilig, gezond en gelukkig te laten opgroeien. De betrokken partners willen de verschillende doelgroepen vaardigheden bijbrengen die hen in staat stellen de eigen regie over hun leven te voeren, zodat ze in alle levensfases vanuit veerkracht en weerbaarheid kunnen participeren.
 

Op basis van actuele thema’s op scholen, het beleidsplan VRZL, de veiligheidsplannen en plannen rondom positieve gezondheid van de gemeenten en provincie Limburg hebben de partners beoordeeld dat de thema’s1 die in RFLN worden aangeboden in basis ook bruikbaar zijn voor de Risk Factory in Zuid-Limburg én relevant zijn voor de doelgroepen basisschoolleerlingen groep 8 van het primair onderwijs en senioren.
• Brandveiligheid
• Vluchten bij brand
• Verkeersveiligheid – dode hoek
• 112 bellen
• Seizoensgebonden scenario's (o.a. over natuurbrand, zomerse dagen, hygiëne en donkere dagen)
• Positief gezond
• Noodsituaties
• Waterveiligheid
• Voor wat, hoort wat (ondermijnende criminaliteit, alleen voor leerlingen)
• Groepsdruk (alleen voor leerlingen)
• Online weerbaarheid (alleen voor leerlingen)

• GeldHeld (financiële doelen, alleen voor leerlingen)
• Gezond omgaan met internet (voor leerlingen en senioren een aparte invulling)
• Verkeersveiligheid – elektrische fiets (alleen voor senioren)
• Babbeltruc (alleen voor senioren)
• Terug in de tijd (thema eenzaamheid, alleen voor senioren)
• Stevig staan (valpreventie, alleen voor senioren)
 

Het uitgangspunt is dat bij realisatie van een Risk Factory Zuid-Limburg gestart wordt met bovenstaande scenario's, dit is met alle partners ook zo besproken. Daarna zal (door)ontwikkeling van scenario's gezamenlijk met de Risk Factory Limburg-Noord vormgegeven worden, vanuit de expertgroep waarin alle partners inhoudelijk zijn vertegenwoordigd. Rondom het scenario ‘waterveiligheid’ is een aanpassing mogelijk wenselijk, omdat dit een voor Zuid-Limburg extra relevant thema is met andere risico’s dan in Noord-Limburg. Daarnaast wordt ook expliciet rekening gehouden met laaggeletterdheid.
 

8.4 Werving vrijwilligers
 

Het concept Risk Factory leunt voor het dagelijkse begeleiden van de doelgroepen voor een groot deel op de betrokkenheid en inzet van vrijwilligers. Om voldoende en kwalitatief goede vrijwilligers hiervoor te vinden, wordt een beroep gedaan op alle betrokken partners. We vragen hen om een bijdrage te leveren op basis van de volgende uitgangspunten:
• Kwaliteit van de vrijwilligers staat voorop! Op basis van een nauwkeurige afweging van de benodigde competenties worden vrijwilligers geselecteerd.
• Vrijwilligers en benodigde competenties worden afgestemd op de kenmerken en behoeften van de verschillende doelgroepen/bezoekers. Denk aan leerlingen vs. senioren.
• Een VOG (verklaring omtrent gedrag) is vereist en dient iedere zes maanden opnieuw te worden aangevraagd.
• Vrijwilligers die groepen begeleiden moeten kennis hebben van alle scenario’s. Voldoende mogelijkheden tot opleiding, feedback en bijsturing zijn noodzakelijk. Hiervoor kunnen we gebruik maken van de bestaande structuur van de Risk Factory Limburg-Noord.
• Het uitgangspunt “Eén begeleider per groep, niet per scenario” wordt onderschreven door de betrokken partijen. Dit vergroot namelijk gedurende het bezoek de vertrouwensband tussen vrijwilliger en bezoeker en daarmee wordt de impact van het concept enorm versterkt.
• We streven naar uniforme vergoedingen voor vrijwilligers van de verschillende betrokken organisaties op basis van een nog op te stellen vrijwilligersregeling.
Na positieve besluitvorming over de komst van de Risk Factory Zuid-Limburg, kunnen we starten met het daadwerkelijk werven van vrijwilligers en het definitief selecteren van een passende vrijwilligersregeling.
 

8.5 Plan voor uitrol
 

Dit haalbaarheidsonderzoek wordt op 5 december 2025 ter besluitvorming voorgelegd aan het Algemeen Bestuur van de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Op basis van de bespreking van de concept businesscase in het AB van 4 juli en 3 oktober 2025, is met alle partners een samenwerkingsovereenkomst afgesloten. Uiteraard is daar het voorbehoud in opgenomen van positieve besluitvorming door het AB op 5 december 2025. In deze samenwerkingsovereenkomsten zijn de inhoudelijke en financiële toezeggingen vastgelegd. Met een aantal partners is de samenwerkingsovereenkomst nog niet getekend, omdat hiervoor een formeel besluitvormingstraject gevolgd moet worden. Op het moment van bespreking van dit haalbaarheidsonderzoek in het AB van de VRZL, zullen alle samenwerkingsovereenkomsten getekend zijn.
Tegelijkertijd hebben we gewerkt aan een implementatieplan voor de realisatiefase van de Risk Factory. Hierin is aandacht voor de aanpassingen van het gebouw, de inrichting, de werving van vrijwilligers en personeel, de training van vrijwilligers en bovenal ook het inbedden van de Risk Factory in de organisatie van de VRZL. Het streven is om in het tweede kwartaal van 2026 de eerste leerlingen te ontvangen. Daarmee kunnen de werkprocessen uitgeprobeerd worden, zodat bij de start van schooljaar 2026/2027 de Risk Factory klaar is voor ingebruikname.

9. Maatschappelijk rendement Risk Factory
 

Jongeren worden met veel uitdagingen geconfronteerd op het gebied van gezondheid en veiligheid én nemen juist op deze leeftijd relatief veel risico. Denk hierbij aan het bezorgen van dubieuze pakketjes, het doorsturen van naaktfoto’s of het omgaan met groepsdruk. Een bezoek aan de Risk Factory blijkt een effectief middel om jongeren al vóór deze gevoelige periode te leren situaties beter in te schatten. Radboud-onderzoekers concluderen op basis van promotieonderzoek van Rob Bulterman, dat groep 8-leerlingen zich na zo’n bezoek meer bewust zijn van risico’s en zich ook daadwerkelijk gezonder en veiliger gedragen.
 

Het overdragen van kennis via alleen een les in de klas is vaak niet genoeg om risicovol gedrag te voorkomen. De uitkomsten van het promotieonderzoek, uitgevoerd in opdracht van de provincie Limburg, laten zien dat ervaringsgericht leren werkt. Als je leerlingen vroeg laat ervaren wat ze kunnen doen in gevaarlijke situaties, voorkomt dat op latere leeftijd veel problemen.
Het concept Risk Factory is wetenschappelijk aangetoond effectief en draagt bij aan daadwerkelijk gezonder en veiliger gedrag. Het is cruciaal om de bevindingen/resultaten van de wetenschappelijke onderzoeken als uitgangspunt te nemen bij de ontwikkeling van een Risk Factory in Zuid-Limburg.
 

10. Huisvesting
 

Begin december 2024 hebben we een oproep gedaan onder alle 16 Zuid-Limburgse gemeenten om op basis van een Programma van Eisen te kijken of er in hun gemeente vastgoed beschikbaar is, dat mogelijk ingezet zou kunnen worden voor de Risk Factory. In totaal hebben 10 gemeenten positief op deze oproep gereageerd en zijn er in totaal 7 panden daadwerkelijk aangedragen. Deze locaties hebben we in eerste instantie in de ambtelijke projectgroep Risk Factory beoordeeld op basis van de harde eisen die gesteld waren. In die beoordelingsronde zijn twee panden afgevallen. De ene omdat die te weinig vloeroppervlak had, de andere viel af omdat het pand te weinig hoogte had.
 

In de tweede ronde hebben we de vijf overgebleven locaties bezocht, telkens met een medewerker (van het team Huisvesting) van de VRZL. Er is globaal gekeken of de panden geschikt te maken zijn voor de Risk Factory. De gemeenten (dan wel de particuliere eigenaren van deze panden) zijn gevraagd een prijsindicatie af te geven. Op basis van aspecten als prijs, bereikbaarheid en de mate waarin het mogelijk is om het gebouw aan te passen, is een short list opgesteld van drie panden: Sittard, Valkenburg en Heerlen. Met een architect en een calculator hebben we de voor- en nadelen per pand in beeld gebracht. Tijdens het AB van 4 juli 2025 is besloten vanwege de structureel lagere exploitatielasten van de locatie Sittard en de uitgesproken intenties van WRL en de Provincie Limburg om stevig bij te dragen aan de benodigde investeringen, het haalbaarheidsonderzoek verder uit te werken op basis van die locatie.

11. Financiën
 

Als bestuurlijk kader heeft het AB van de VRZL meegegeven dat een haalbare businesscase een sluitende begroting voor vijf jaren heeft. Op 4 juli en 3 oktober 2025 hebben we het AB een financiële tussenstand gepresenteerd. Daarbij maakten we een onderscheid tussen bedragen die zijn toegezegd en bedragen waar we nog over in gesprek zijn. Duidelijk is geworden dat een sluitende begroting alleen mogelijk is als de 16 gemeenten een structurele jaarlijkse bijdrage leveren. Niet in de vorm van een verhoging van de GR bijdrage, maar vanuit inhoudelijke budgetten. Dit omdat de Risk Factory een significante bijdrage levert aan het preventiebeleid van gemeenten op verschillende beleidsterreinen. Een fundamentele financiële bijdrage vanuit de 16 gemeenten is bovendien een voorwaarde voor de subsidies die WRL en de Provincie Limburg bereid zijn te verstrekken voor de realisatie van de Risk Factory.
 

Gecomprimeerde begroting 2025-2030

De uitgavenkant van de businesscase voor de Risk Factory bestaat uit twee delen. Enerzijds de benodigde eenmalige investeringen voor de realisatie van de Risk Factory. Anderzijds de structurele exploitatielasten. Een van de financiële uitgangspunten is dat we de investeringen in het gebouw (inclusief de realisatie van de scenarioruimten) die nodig zijn om het gebouw geschikt te maken als Risk Factory, dekken door middel van incidentele subsidies. In dat geval hoeven de vaste activa niet te worden geactiveerd voor het bedrag van de investering (bruto-methode). Artikel 62 lid 2 BBV geeft aan dat bijdragen van derden, die in directe relatie staan met het actief, op de investering in mindering mogen worden gebracht. Omdat een aantal partners heeft aangegeven alleen incidenteel te kunnen bijdragen in investeringen en expliciet niet in de exploitatielasten, hebben we de lastenkant van de begroting in twee delen opgesplitst: de investeringsbegroting en de exploitatiebegroting.
 

12. Risicoparagraaf
 

Bij de realisatie en exploitatie van de Risk Factory Zuid-Limburg (RFZL) zijn verschillende risico’s te onderkennen. Het is van belang deze tijdig te identificeren en waar mogelijk te beheersen. De belangrijkste risico’s worden hieronder benoemd, met indien beschikbaar een korte toelichting op mogelijke mitigerende maatregelen.
 

Financiële risico’s

• Nog niet alle gemeenten hebben de structurele financiële bijdrage voor 5 jaar toegezegd:
De exploitatiebegroting kan alleen sluitend gemaakt worden wanneer de 16 gemeenten een bijdrage van € 825.000 voor de komende 5 jaar beschikbaar stellen. Wanneer niet alle gemeenten de (op basis van de verdeelsleutel GR VRZL) aan hen gevraagde bijdrage leveren, kan dit ertoe leiden dat de exploitatie van de RFZL financieel niet haalbaar is.
Maatregel: Starten met een “coalition of the willing” en actieve werving van aanvullende structurele bijdragen.
• De subsidies kunnen pas na besluitvorming op 5 december worden aangevraagd. De kans bestaat dat de subsidieaanvragen (deels) worden afgewezen: De subsidies van Provincie Limburg, WRL en Preventie met Gezag zijn cruciaal voor de realisatie van een Risk Factory. Zonder volledige toekenning kan de Risk Factory niet gerealiseerd worden.
Maatregel: Pas starten met het doen van uitgaven totdat de subsidiebeschikkingen allemaal binnen zijn. Het niet of slechts deels ontvangen van subsidiebeschikkingen is een ontbindende voorwaarde.
• Enkele partnerbijdragen zijn voor de laatste twee jaren onder voorbehoud van continuering van de financiële bijdragen die zij ontvangen voor hun organisatie: Het RIEC heeft aangegeven dat ze afhankelijk zijn van financiële bijdragen van het Rijk voor preventie jeugdcriminaliteit. Ook Burgernet heeft opgenomen dat mochten gemeenten geen bijdrage meer verstrekken aan Burgernet na 2029 dat ze dan in het laatste jaar geen bijdrage voor de RF kunnen leveren.
Maatregel: Gesprekken voeren met mogelijke nieuwe partners voor het dekken van dit risico, zoals met MCC Omnes en Chemelot.
• Onvoorziene investeringskosten: Vanwege de staat van het gebouw en de installaties in Sittard, zouden we geconfronteerd kunnen worden met extra kosten voor aanpassing van het gebouw.
Maatregel: In de investeringsbegroting is rekening gehouden met onvoorziene kosten.
• Schommelingen in kasstromen binnen een aparte projectbegroting: Jaarlijkse tekorten kunnen druk zetten op de begroting van VRZL, ondanks het voornemen deze binnen de vijfjaarsperiode te vereffenen.
Maatregel: Formele verankering van projectreserve of interne verrekenmechanismen binnen de VRZL-begroting, inclusief een heldere verantwoordingsstructuur.

Organisatorische risico’s

• Vrijwilligerswerving en -behoud: Het concept is sterk afhankelijk van de inzet van voldoende en kwalitatief goede vrijwilligers. Het vinden van geschikt en betrokken vrijwillig kader is een kritisch punt voor continuïteit.
Maatregel: Vroegtijdige en actieve inzet van partners bij werving, waarbij we gebruik maken van wervingsmodellen uit LN. Daarnaast opzetten van structurele opleidings- en begeleidingslijnen.
• Overschrijding van de realisatietijd: Vertraagde besluitvorming of vertraging in verbouwing en inrichting van het pand kan leiden tot uitstel van opening, met mogelijke gevolgen voor partnercommitment of al geplande bezoeken.
Maatregel: Een heldere projectplanning en strakke regievoering, waarbij vooraf wordt vastgelegd wat de realisatietermijnen zullen zijn.
• Herplaatsingsverplichting personeel bij vroegtijdige beëindiging:
Indien na de evaluatie in jaar 4 blijkt dat het concept niet levensvatbaar is, rust er op VRZL de verplichting om personeel elders in te zetten.
Maatregel: Tijdelijke of projectgebonden contracten en indien dit niet mogelijk is, het vooraf uitvoeren van een HR-scan naar herplaatsingsmogelijkheden. Hierbij kan aangesloten worden bij bestaand beleid voor interne mobiliteit, zowel van de VRZL als van deelnemende gemeenten.
• Mismatch tussen Risk Factory en bestaande VRZL-organisatie: De Risk Factory heeft een educatief-publiek karakter met veel externe dynamiek. Integratie in de VRZL vraagt om een duidelijke taakafbakening.
Maatregel: Een heldere positionering van de Risk Factory binnen organisatie van de VRZL met een aparte projectbegroting, een aparte projectstructuur, met eigen mandaten en aansturing en functionele autonomie op uitvoering.
Inhoudelijke en strategische risico’s
• Verlies van inhoudelijke actualiteit: De scenario’s moeten relevant blijven in het licht van actuele risico’s en maatschappelijke ontwikkelingen.
Maatregel: Er wordt structureel samengewerkt met de expertgroep en de RFLN. We sluiten ons aan bij het netwerk van Risk Factories in Nederland. Jaarlijks worden de scenario’s herijkt en wordt met partners besproken of er thema’s zijn bijgekomen waar scenario’s voor ontwikkeld moeten worden, scenario’s aangepast moeten worden of scenario’s kunnen vervallen. We maken daarbij ook gebruik van wetenschappelijke evaluaties (MUMC+).
• Partnerafhankelijkheid: De Risk Factory is afhankelijk van zowel inhoudelijke als financiële bijdragen van een groot aantal partners. Bij terugtrekking of beleidswijzigingen bij één of meerdere partners kan het functioneren van de Risk Factory onder druk komen te staan.
Maatregel: We zetten in op brede spreiding van partnerschappen en sluiten langjarige samenwerkingsovereenkomsten (5 jaar).